Halka açık ve borsalarda işlem gören "İslamî kurallara bağlı" şirketlerin hisse senetlerine ait endeksler yapmak, bu senetlerin hareketlerini izlemek, bunu usule uygun olarak halka arzetmek, bu hisse senetleriyle diğer helal yatırımlara ve ticari işlemlere ortak olmayı sağlayan "yatırım fonları" oluşturmak yıllardır beklediğimiz bir faaliyet idi, bu boşluğun doldurulacağını aşağıdaki haberden anlıyoruz.

İMKB Başkanı Hüseyin Erkan'ın Salı günü medyada yer alan açıklamasına göre, İSEDAK'ın görevlendirmesi sonrasında bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Buna göre Türkiye'ye özel İslami endeks çıkarılmayacak, ancak İslam ülkelerindeki borsalarda işlem gören şirketlerden oluşan bir endeks ve buna dayalı yatırım fonları oluşturulacaktır.

Sayın Erkan, Günümüzde dünyada Dow Jones ve diğer bazı kuruluşların çıkardığı yüzlerce İslami Endeks bulunduğunu kaydederek: 'Bunlar tamamen batılı şirketlerin, Avrupa'nın, Amerika'nın, Japonya'nın yani büyük ekonomilerin şirketleri. Buralarda İslam ülkelerinden şirket neredeyse yok." diyor.

Ülkemizde, elinde parası olan, bunu atıl (yastık altında) bırakmak istemeyen, faize ve diğer haram kazançlara karşı da hassas olan, boğazından haram lokmanın inmesini istemeyen birçok Müslüman var, bunlar sık sık soruyorlar:

"Paramızı nerede değerlendirelim, hangi yatırım helaldir, hangisi haramdır. Aslı (sermayesi, üretimi, yatırımı, ticareti) bakımından helal ve meşru olan bazı şirketler gerekli gördüklerinde faizli kredi de alıyorlar, bu şirketlere ortak olabilir miyiz (hisse senetlerini alabilir miyiz?) Bazı büyük marketlerde yüzdesi az da olsa haram nesneler de satılıyor, bunların hisse senetlerini almak caiz midir ?

Biz bu sorulara cevap verdik, veriyoruz, gelecek yazımızda bazılarına bir daha cevap vereceğiz; ancak bugüne kadar İMKB, İslami bakımdan hassas olan insanlara, rahatlıkla hisselerini alabilecekleri şirketlerle ilgili bir hizmet sunmuyordu, bugün böyle bir hizmete karar vermiş olmalarını teşekkürle karşılamak gerekiyor.

İslam ülkelerinde veya başka ülkelerde faaliyet gösteren İslami şirketleri, işlemlerinin İslam'a uygun olup olmadığı yönünden takip eden ve uygun olduğu sürece indekse girmesine fetva veren "şer'î heyetler" var, bu sebeple Müslümanlar, gönül rahatlığıyla bu listelere giren senetlere ve yatırım fonlarına yatırım yapıyorlar. Artık bu imkan Türkiye'de de gerçekleşiyor.

İslami indekse giren, ama az da olsa faiz ve haram kazancı da bulunan (mesela genel olarak helal şeyler yanında yüzde 5-10 oranında içki de satan) firmaların hisse senetleri bu listelere giriyor mu? Giriyorsa nasıl (hangi delile dayalı olarak) giriyor?

İslamî endeksin kırmızı çizgileri

İMKB başkanı yaptığı açıklamada şunları da söylemişti: "İslami endekste bir şirketin yer alabilmesi için şu kriterlere uyması gerekiyor: 1. Domuz eti üreten mamüller üretmemeli, 2.Faiz ile iş yapmayanlar, (faiz giderleri toplam giderler içinde büyük rakam oluşturmayanlar...) 3. Gelirleri arasında faize dayalı enstrümanlardan elde etmiş olduğu gelirleri toplam payının yüzde 15'ini geçmeyenler."

Burada dikkat çeken husus, İslamî endekse girebilmesi için bir şirketin işinde ve gelirlerinde haramın ya hiç bulunmaması veya az bulunmasıdır. Bu sonuca (hükme) ulaşıncaya kadar ilgilenen alimler arasında uzun tartışmalar olmuş ve yine de ittifak oluşmamıştır. Kardâvî'nin bir soruya verdiği cevaptan özetlemek gerekirse:

Şirketler üç çeşittir.

1. Faizcilik yapan, domuz eti ithal ve ihrac eden, sarhoşluk veren nesneleri üreten... şirketler gibi asıl işi haram olan şirketler; bunların hisse senetlerini almak ittifakla haramdır.

2. Asıl işi helal ve meşru olduğu gibi sermayesine de faiz karışmayan, bir miktar parasını faize yatırıp gelir elde etmeyen ve faizli kredi de almayan şirketler; bunların hisse senetlerini almak da ittifakla caizdir, helaldir.

3. Asıl işi, üretim ve yatırımı helal olmakla beraber gelirine bir miktar faiz karışan, ama bunun miktarı da gelirler toplamının %15 ini geçmeyen şirketler.

Kardâvî ve onun gibi düşünen alimler (Ali Karadâğî, Velîd b. Hâdî, Pakistan'dan Muhammed Taki, Abdüssettâr Ebû-Ğudde...) bu üçüncü çeşit şirketlerin de hisse senetlerini almanın caiz olduğu sonucuna varmışlar, İslami Endeks de bu görüşe uymuştur.

Caiz gören alimlerin gerekçeleri şudur:

Dindar Müslümanlar hakim olabildikleri şirketlerde az da olsa faiz vb. haramları engellemelidirler. Ama hakim olamadıkları büyük şirketlerin -asıl işleri helal olduğu halde, sermayeye ve kâra az da olsa haram karıştığı için- hisse senetlerini almak caiz görülmezse dindar Müslümanlar büyük miktardaki milli servete katılmak ve bundan istifade etmekten mahrum kalırlar, dini hassasiyetleri olmayan kimseler bu servetleri ele geçirirler, bu da İslam'ın hedeflerine (mekasıd) uygun düşmez. Haramdan kaçan Müslümanlar, yıl sonu raporlarına bakarak "haramdan gelen miktarı" öğrenir ve bunu aldıkları kârdan çıkarır, yoksullara verirler...

Bilindiği gibi senet alıp satanların çoğu kâr (temettu) almazlar, bu takdirde alıp sattıkları senet, meşru şirketin helal sermayesine ait olur ve sakınca da kalmaz.

Son Güncelleme : 07-02-2010 18:37

Anahtar kelimeler : Prof. Dr. Hayrettin Karaman

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)